Trong bối cảnh xe điện ngày càng khẳng định vị thế là giải pháp giao thông xanh, mô hình đổi pin đang nổi lên như một giải pháp tiềm năng, giải quyết những thách thức về hạ tầng và thời gian sạc. Thay vì chờ đợi hàng giờ để sạc pin, người dùng xe điện (bao gồm xe máy, ô tô và xe buýt) có thể nhanh chóng đổi pin đã cạn năng lượng lấy pin đã được sạc đầy tại các trạm đổi pin, chỉ trong vài phút.
Nguyên lý hoạt động của mô hình này tương tự như việc đổi bình gas, trong đó pin không còn là tài sản riêng của người dùng mà được “thuê” dưới dạng dịch vụ. Người dùng có thể trả phí thuê pin hàng tháng hoặc theo mỗi lần đổi.
Tại Trung Quốc, số lượng trạm đổi pin đã tăng trưởng ấn tượng, từ khoảng 306 trạm vào năm 2019 lên 4.443 trạm vào cuối năm 2024, với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm vượt quá 30%, theo báo cáo của MDPI. Riêng hãng xe điện NIO đã ghi nhận hơn 60 triệu lượt đổi pin thông qua mạng lưới hơn 2.785 trạm trên toàn quốc tính đến tháng 12/2024. Sự tiện lợi này đã giúp NIO mở rộng cơ sở khách hàng và tạo động lực để các hãng xe điện khác cân nhắc tham gia vào mạng lưới. Song song với sự phát triển của trạm đổi pin, hạ tầng sạc công cộng tại Trung Quốc cũng được mở rộng mạnh mẽ, với khoảng 930.000 trụ sạc công cộng mới được lắp đặt trong năm 2023, nâng tổng số trụ sạc công cộng lên hơn 2,3 triệu.
Tại Đài Loan, Gogoro đã sớm phát triển một mạng lưới đổi pin quy mô lớn, trở thành một trong những mô hình được quan tâm trên thị trường. Đến cuối năm 2023, đã có hơn 587.000 người đăng ký sử dụng dịch vụ đổi pin Gogoro, với hơn 2.600 trạm đổi pin được triển khai trên toàn lãnh thổ, đáp ứng khoảng 340.000 lượt thay pin mỗi ngày. Tính đến nay, hệ thống này đã thực hiện hơn 325 triệu lượt đổi pin kể từ khi đi vào hoạt động. Nhờ hạ tầng phủ rộng, thị phần xe máy điện tại Đài Loan đã đạt 8,6% tổng số xe hai bánh.
Ở châu Âu, mặc dù hạ tầng sạc nhanh đã phát triển, mô hình đổi pin vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Đến giữa năm 2024, NIO đã đưa vào vận hành khoảng 59-60 trạm đổi pin tại Na Uy, Đức, Hà Lan và Thụy Điển, ghi nhận hơn 63.000 lượt đổi pin. So với quy mô hàng nghìn trạm tại Trung Quốc, con số này còn khiêm tốn, nhưng cho thấy các thị trường phát triển cũng bắt đầu quan tâm đến việc bổ sung trạm đổi pin như một lựa chọn song song với sạc nhanh. Trong bối cảnh lưới điện chịu áp lực từ sự tăng trưởng của xe điện, mô hình đổi pin có thể được coi là giải pháp hỗ trợ, tăng tính linh hoạt cho hệ thống.
Tại khu vực Đông Nam Á, mô hình đổi pin đang trở nên sôi động hơn. Ở Indonesia, công ty Swap Energi (Swap.id) hiện vận hành hơn 1.300 trạm đổi pin tại các thành phố lớn, hợp tác với Pertamina, Alfamart và Circle K để mở rộng phạm vi dịch vụ. Indonesia đặt mục tiêu có 10.000 trạm đổi pin. Tại Thái Lan, mặc dù hạ tầng đổi pin mới ở giai đoạn đầu, UNEX EV cùng các đối tác đã khai trương trạm đổi pin thông minh đầu tiên tại Phuket, chủ yếu phục vụ taxi điện và dịch vụ gọi xe công nghệ. Doanh nghiệp này có kế hoạch đầu tư hơn 12.000 tỷ baht để xây dựng mạng lưới trên toàn quốc trong ba năm tới, với mục tiêu mở hơn 1.000 trạm đổi pin.
Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này, với nhiều doanh nghiệp bắt đầu thử nghiệm mô hình đổi pin cho xe máy điện. Một số hãng nội địa và liên doanh nước ngoài đang triển khai trạm đổi pin ở Hà Nội, TP HCM và các thành phố lớn. VinFast gần đây đã ra mắt các phiên bản xe máy điện có thể đổi pin, đồng thời phát triển mạng lưới 150.000 trạm đổi trên cả nước. Hãng này dự kiến lắp đặt 1.000 trạm đầu tiên từ tháng 10 và đạt mục tiêu 50.000 trạm vào cuối năm. Mạng lưới này lớn hơn nhiều so với hệ thống khoảng 17.000 cây xăng dầu hiện có trên toàn quốc. V-Green, đối tác phát triển mạng lưới trạm sạc cho VinFast, cũng đã ký hợp tác với Thế Giới Di Động để lắp đặt 350 trạm sạc ô tô điện và 1.360 tủ đổi pin xe máy điện. Dự kiến trong năm 2026, hai bên sẽ bổ sung thêm 1.000 trạm sạc ô tô và 500 tủ đổi pin xe máy điện trên cả nước.
Các chuyên gia nhận định rằng, điểm chung của các thị trường thành công là mô hình đổi pin không hoạt động độc lập mà gắn liền với hệ sinh thái phương tiện, từ thiết kế pin chuẩn hóa, chính sách khuyến khích đến mạng lưới phủ rộng. Việc có thể thay pin trong vài phút giúp loại bỏ một trong những rào cản lớn nhất đối với người tiêu dùng, từ đó thúc đẩy nhanh quá trình điện hóa giao thông.
Admin
Nguồn: VnExpress
