Trong nhiều năm qua, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã đối mặt với thách thức chung trong việc kiểm soát fentanyl, một loại chất gây nghiện cực mạnh, gấp 50 lần heroin, gây ra một cuộc khủng hoảng ma túy nghiêm trọng, cướp đi sinh mạng của hơn 150 người Mỹ mỗi ngày.
Trung Quốc, với ngành công nghiệp hóa chất phát triển, được xem là nguồn cung cấp chính các hợp chất thô, hay còn gọi là tiền chất, cần thiết cho việc sản xuất các loại ma túy tổng hợp, bao gồm fentanyl và methamphetamine (ma túy đá).
Để giải quyết vấn đề này, Tổng thống Joe Biden đã nỗ lực thúc đẩy hợp tác chống ma túy với Trung Quốc, nhưng dòng chảy fentanyl vào Mỹ vẫn chưa được ngăn chặn hiệu quả.
Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng đã cam kết ngăn chặn cuộc khủng hoảng fentanyl trong nhiệm kỳ của mình, đồng thời bày tỏ sự thất vọng về kết quả đàm phán với Trung Quốc. Ông đã áp thuế 20% lên hàng hóa Trung Quốc nhằm gây áp lực buộc Bắc Kinh kiểm soát việc sản xuất tiền chất tổng hợp fentanyl.
Tuy nhiên, sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc, ông Trump đã đồng ý giảm một nửa mức thuế liên quan đến fentanyl mà Washington đã áp đặt. Đổi lại, Trung Quốc cam kết hợp tác với Hoa Kỳ để đối phó với loại ma túy này.
Theo một quan chức Nhà Trắng, chính quyền ông Trump sẽ thành lập một nhóm công tác để làm việc với Trung Quốc trong những tuần tới, nhằm thiết lập các biện pháp đảm bảo cả hai bên tuân thủ cam kết. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng xác nhận sẽ hợp tác với Hoa Kỳ để tăng cường kiểm soát ma túy.
Đây được xem là nỗ lực mới nhất của Hoa Kỳ trong việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ Trung Quốc để ngăn chặn thảm họa đã gây ra cái chết của hàng trăm nghìn người Mỹ. Đồng thời, nó cũng cho thấy sự thay đổi trong lập trường của chính quyền Trump, vốn trước đây tin rằng các biện pháp trừng phạt sẽ hiệu quả hơn đàm phán trong việc đối phó với khủng hoảng fentanyl.
Henrietta Levin, cựu giám đốc phụ trách về Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời Tổng thống Joe Biden, nhận xét rằng chính quyền Trump đã có một sự nhượng bộ đáng kể so với lập trường trước đây về Trung Quốc và chống ma túy bằng việc chấp nhận cam kết thành lập nhóm công tác.
Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng ma túy ở Mỹ, tiền chất từ Trung Quốc được các băng đảng Mexico sử dụng để sản xuất fentanyl và buôn lậu vào Mỹ. Mặc dù ông Trump đã gây áp lực để Mexico tăng cường trấn áp tội phạm ma túy, việc thuyết phục Bắc Kinh tham gia nỗ lực ngăn chặn dòng chảy tiền chất dường như khó khăn hơn.
Vanda Felbab-Brown, một chuyên gia về chống ma túy tại Viện Brookings, cho rằng Trung Quốc điều chỉnh hợp tác chống ma túy với Mỹ tùy thuộc vào tình trạng quan hệ song phương. Khi quan hệ tốt đẹp, họ sẵn sàng tăng cường hợp tác, nhưng khi quan hệ xấu đi, hợp tác cũng sẽ giảm sút.
Mức thuế liên quan đến fentanyl mà ông Trump áp đặt trước đó đã gây ra căng thẳng trong quan hệ Mỹ – Trung. Một số quan chức Trung Quốc coi đây là một hành động làm bẽ mặt Bắc Kinh, ám chỉ rằng nước này lơ là trong việc trấn áp tội phạm, trong khi hợp tác về chống fentanyl đã đạt được một số tiến triển trong nhiệm kỳ của ông Biden.
Phía Trung Quốc cho rằng việc Mỹ gây áp lực về fentanyl chỉ nhằm biến Bắc Kinh thành “vật tế thần” cho những thiếu sót của Washington trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng nghiện ngập trong nước.
Fentanyl là nguyên nhân hàng đầu gây ra số ca tử vong do dùng thuốc quá liều ở Mỹ. Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ năm 2023 từng tuyên bố fentanyl là “thách thức lớn nhất mà chúng tôi phải đối mặt”.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, khoảng 87.000 người đã chết vì sốc thuốc ở nước này từ tháng 10/2023 đến tháng 9/2024, mức thấp nhất kể từ năm 2020. Tuy nhiên, việc ngăn chặn nguồn cung tiền chất không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.
Ngay cả khi Bắc Kinh thắt chặt quy định với từng tiền chất, các nhà sản xuất vẫn có thể lách luật bằng cách thay đổi một chút các thành phần hóa học của sản phẩm. Nhiều tiền chất được sản xuất trong các xưởng nhỏ ở Trung Quốc, sau đó bán qua mạng và đôi khi giao dịch bằng tiền điện tử. Một số hóa chất này được vận chuyển đến Mỹ trong các lô hàng thương mại gộp chung và không có hồ sơ đăng ký từng kiện hàng riêng lẻ.
Theo giới chức Mỹ, cách duy nhất để hải quan Mỹ phát hiện tiền chất fentanyl là phải kiểm tra từng gói hàng. Sau khi hóa chất đến Mỹ, chúng có thể dễ dàng tuồn lậu xuống biên giới miền nam để vào Mexico, nơi các băng đảng điều chế thành fentanyl.
Gần đây, Mexico đã bàn giao cho Mỹ Zhi Dong Zhang, nghi phạm được coi là mắt xích quan trọng nhất trong đường dây buôn lậu tiền chất. Zhang, người bị các công tố viên Mỹ coi là nhà sản xuất fentanyl hàng đầu thế giới, đã bị dẫn độ từ Mexico sang Mỹ.
Các quan chức chính quyền Trump cho biết cơ chế hợp tác lần này sẽ tập trung vào kết quả, thay vì chỉ là diễn đàn đối thoại về fentanyl. Tuy nhiên, nhiều nhà lập pháp đảng Cộng hòa từ lâu không ủng hộ biện pháp hợp tác này, cho rằng Bắc Kinh thường coi việc thành lập các nhóm công tác như một sự nhượng bộ nhỏ, rồi sau đó lại kéo Mỹ vào cuộc đàm phán kéo dài.
Thượng nghị sĩ JD Vance từng lên án chính quyền Tổng thống Biden vì đã dỡ bỏ biện pháp trừng phạt với Trung Quốc để thuyết phục nước này tham gia cuộc đàm phán về fentanyl.
Chuyên gia Levin cảnh báo rằng Trung Quốc đã hợp tác theo cách này ít nhất ba lần với Mỹ trong thập kỷ qua, cả dưới thời ông Trump và ông Biden. Nhóm công tác chống ma túy dưới thời ông Biden đã tan rã nhanh chóng khi ông Trump áp thuế.
Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer bảo vệ cách tiếp cận của chính quyền, nói rằng Mỹ vẫn duy trì mức thuế 10% liên quan tới fentanyl với Trung Quốc, và vẫn có đòn bẩy để đảm bảo phía Trung Quốc tuân thủ các nghĩa vụ của họ.
Michael Froman, chủ tịch Hội đồng Đối ngoại, đồng tình và cho rằng nếu Trung Quốc không tuân thủ, những mức thuế đó sẽ được áp lại.
Cuộc chiến chống fentanyl vẫn còn nhiều thách thức phía trước, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ và hiệu quả giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, cũng như các biện pháp quyết liệt để ngăn chặn nguồn cung tiền chất và giải quyết tận gốc vấn đề nghiện ngập.
Admin
Nguồn: VnExpress
