Trong bối cảnh Nga mở rộng kiểm soát tại tiền tuyến, các cuộc tấn công tầm xa vào hậu phương Ukraine cũng gia tăng. Gần đây, quân đội Nga tăng cường sử dụng máy bay không người lái (UAV) tự sát Geran để tấn công các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng của Ukraine.
Các chuyên gia phương Tây nhận định UAV Geran không quá phức tạp hay sử dụng công nghệ tiên tiến, nhưng giá thành rẻ cho phép Nga sản xuất hàng loạt trong thời gian ngắn. Điều này giúp Nga có thể phóng hơn 700 chiếc trong một đợt tấn công, gây áp lực lớn lên hệ thống phòng không vốn đang suy yếu của Ukraine.
UAV Geran lần đầu được sử dụng trong thực chiến vào ngày 13/9/2022, khi các mảnh vỡ mang dòng chữ “Geran-2” được tìm thấy ở thành phố Kupyansk, tỉnh Kharkov. Theo Rodion Kulahin, chỉ huy pháo binh Lữ đoàn Xung kích số 92 Ukraine, Geran-2 đã phá hủy 4 khẩu pháo và 2 xe thiết giáp BTR của đơn vị này trong chiến dịch phản công ở Kharkov.
Một tháng sau đó, quân đội Nga gây chấn động khi đồng loạt phóng 43 chiếc Geran-2 vào các cơ sở năng lượng của Ukraine, tạo nên một cuộc tấn công tầm xa bằng UAV với quy mô chưa từng có.
Tổ chức Nghiên cứu Vũ khí Xung đột (CAR) có trụ sở tại Anh cho rằng Nga đã sao chép và cải tiến thành công mẫu Shahed-136 của Iran, tự sản xuất phiên bản Geran-2 nội địa chỉ vài tháng sau khi chúng tham chiến ở Ukraine. Nhà máy sản xuất loại máy bay này đã hoạt động từ tháng 3/2023, sớm hơn một năm so với dự đoán của phương Tây.
Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) ước tính chi phí sản xuất mỗi chiếc Shahed-136 do Iran chế tạo là khoảng 200.000 USD. Tuy nhiên, nhờ dây chuyền sản xuất quy mô lớn tại nhà máy Alabuga ở Cộng hòa Tatarstan thuộc Nga, chi phí cho mỗi chiếc Geran-2 đã giảm xuống còn khoảng 70.000 USD.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ đưa ra mức ước tính thấp hơn, chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD mỗi chiếc. Để so sánh, một tên lửa PAC-3 MSE thuộc tổ hợp Patriot của Ukraine có giá hơn 4 triệu USD, trong khi đạn phòng không vác vai Igla đời cũ cũng có giá khoảng 60.000-80.000 USD.
Hiện nay, Nga là quốc gia sản xuất và sử dụng nhiều UAV kiểu Shahed-136 nhất thế giới, với khoảng 30.000 chiếc Geran dự kiến xuất xưởng trong năm nay và sản lượng có thể tăng gấp đôi vào năm 2026.
Chi phí sản xuất giảm và tốc độ xuất xưởng tăng cho phép Nga tiến hành các cuộc tấn công hiệp đồng quy mô lớn thường xuyên hơn, đồng thời sử dụng Geran-2 trong nhiều nhiệm vụ hơn. Theo CSIS, vào đầu cuộc xung đột, Nga chỉ tổ chức tấn công hiệp đồng bằng UAV và tên lửa mỗi tháng một lần. Đến giữa năm nay, tần suất này đã tăng lên trung bình 8 ngày một lần.
Bên cạnh việc tăng số lượng, Nga cũng liên tục cải tiến công nghệ, trang bị cho UAV hệ thống dẫn đường tốt hơn, cải thiện khả năng chống nhiễu và lắp đặt các loại đầu đạn mới, đồng thời thay đổi chiến thuật tấn công để gây khó khăn cho Ukraine.
Trước việc Nga tăng sản lượng và thay đổi chiến thuật triển khai UAV tầm xa, lực lượng phòng không Ukraine phải nhanh chóng tìm cách đối phó. Các đơn vị pháo binh và súng máy hạng nặng, cùng với lực lượng tác chiến điện tử, được giao nhiệm vụ đối phó UAV.
Các tổ hợp phòng không đắt tiền do phương Tây chế tạo như Patriot và IRIS-T, chủ yếu được sử dụng để bảo vệ các cơ sở hạ tầng quan trọng và đô thị, tập trung vào việc đánh chặn tên lửa Nga.
Konrad Muzyka, chuyên gia của công ty tư vấn Rochan có trụ sở tại Ba Lan, nhận định khả năng đối phó UAV của quân đội Ukraine còn hạn chế hơn so với những gì họ công bố. Ông cho rằng số lượng UAV bị bắn hạ thực tế thấp hơn số liệu trong các bản tin chiến sự.
Theo chuyên gia dữ liệu Yasir Atalan của CSIS, tỷ lệ UAV Nga vượt qua lưới phòng không và đánh trúng mục tiêu cũng tăng, từ khoảng 10% trong năm 2024 lên 20% vào tháng 4.
Atalan cho rằng điều quan trọng không phải là số lượng UAV Geran đánh trúng mục tiêu, mà là áp lực mà chúng gây ra cho hệ thống phòng không Ukraine. Nga đang tập trung vào việc làm suy yếu năng lực phòng không của đối phương bằng cách duy trì áp lực liên tục.
Ukraine cũng sử dụng drone để tấn công các mục tiêu Nga trên tiền tuyến, đồng thời triển khai UAV cánh bằng tầm xa để tấn công các mục tiêu sâu trong lãnh thổ đối phương, mặc dù số lượng và tần suất thấp hơn nhiều.
Kateryna Stepanenko, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ, nhận định cả hai bên đều đang tìm cách đối phó với những tiến bộ công nghệ của đối phương, và chu kỳ đổi mới diễn ra nhanh chóng, có thể chứng kiến những đột phá công nghệ chỉ sau 2-3 tuần.
Ukraine đang thử nghiệm một số mẫu drone cỡ nhỏ để đánh chặn UAV Nga, nhưng chúng chưa được triển khai rộng rãi. Stepanenko cho rằng loại drone này sẽ giúp Ukraine cải thiện khả năng phòng không và tiết kiệm tên lửa đắt tiền để đối phó với vũ khí công nghệ cao của Nga.
Hiệu quả của UAV và drone cỡ nhỏ trong chiến sự Ukraine cũng thúc đẩy Mỹ và nhiều thành viên NATO phát triển năng lực vận hành loại vũ khí này, cũng như tìm cách đối phó chúng để duy trì lợi thế trong các cuộc xung đột tương lai.
Robert Tollast, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), đánh giá NATO sẽ sử dụng UAV trên quy mô lớn, nhưng không thể tương đương với xung đột Ukraine. Liên minh đã đầu tư mạnh vào không quân và sở hữu năng lực tấn công chớp nhoáng, UAV và drone sẽ là yếu tố bổ sung cho điều này.
Ngoài quân đội các nước, nhiều nhóm vũ trang phi nhà nước và băng đảng ma túy trên thế giới cũng bắt đầu triển khai drone, đặt ra thách thức lớn đối với các lực lượng quân đội chính quy chưa được chuẩn bị, theo cảnh báo của Tollast.
Admin
Nguồn: VnExpress
