Những căng thẳng ngoại giao giữa Nhật Bản và Trung Quốc leo thang sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tuyên bố rằng một cuộc tấn công vào Đài Loan có thể kích hoạt phản ứng quân sự từ Tokyo. Bắc Kinh đã phản ứng gay gắt, coi Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời và áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế lên Nhật Bản.
Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc bà Takaichi gây “tổn hại nghiêm trọng” đến hợp tác song phương. Để đáp trả, Trung Quốc đã gửi thư lên Liên Hợp Quốc, cảnh báo sẽ tự vệ nếu Nhật Bản “can thiệp quân sự vào eo biển Đài Loan”, động thái này đã bị Tokyo chỉ trích mạnh mẽ. Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản thậm chí còn tuyên bố Bắc Kinh có “quyền hành động quân sự trực tiếp” mà không cần sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nếu Tokyo có bất kỳ hành động gây hấn nào.
Bất chấp áp lực từ Trung Quốc, Thủ tướng Takaichi từ chối rút lại tuyên bố, khẳng định đây là lập trường lâu dài của Nhật Bản.
Cuộc khủng hoảng ngoại giao này có thể gây ra những hậu quả kinh tế nghiêm trọng cho cả hai quốc gia. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản, và các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể gây tổn thất đáng kể cho Tokyo. Tuy nhiên, nếu tranh chấp tiếp tục leo thang, Trung Quốc cũng sẽ phải chịu những thiệt hại không nhỏ.
Những căng thẳng này nổ ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Takaichi và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị APEC ở Hàn Quốc, nơi cả hai nhà lãnh đạo đều bày tỏ mong muốn củng cố quan hệ song phương.
Sau tuyên bố của bà Takaichi, Trung Quốc đã khuyến cáo công dân hạn chế du lịch Nhật Bản, viện dẫn lo ngại về an toàn. Lệnh cấm nhập khẩu hải sản Nhật Bản, vốn mới được dỡ bỏ một phần, cũng đã được tái áp đặt. Nhiều buổi biểu diễn của nghệ sĩ Nhật Bản tại Trung Quốc đã bị hủy hoặc hoãn, và ít nhất hai bộ phim Nhật Bản cũng bị đình chỉ phát hành.
Theo China Trading Desk, khoảng 30% trong số 1,44 triệu chuyến du lịch từ Trung Quốc đến Nhật Bản dự kiến đến cuối năm đã bị hủy. Các hãng hàng không lớn của Trung Quốc đã hỗ trợ khách hàng hủy hoặc thay đổi vé đến Nhật Bản miễn phí và giảm số lượng chuyến bay đến nước này. Việc sụt giảm lượng khách du lịch Trung Quốc có thể gây thiệt hại từ 500 triệu đến 1,2 tỷ USD cho Nhật Bản từ nay đến cuối năm.
Mặc dù một số người Nhật Bản có thể hoan nghênh việc giảm lượng khách du lịch Trung Quốc, cho rằng số lượng du khách nước ngoài đã quá đông, nhưng nhiều doanh nghiệp Nhật Bản sẽ phải đối mặt với những tổn thất đáng kể.
Theo China Trading Desk, việc mất đi lượng lớn du khách Trung Quốc sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhiều doanh nghiệp Nhật Bản. “Đối với hầu hết các nền kinh tế địa phương, thiệt hại về việc làm và doanh thu sẽ lớn hơn bất kỳ lợi ích nào từ việc có ít đoàn du lịch Trung Quốc hơn”, Bhatt cho hay.
Trung Quốc có thể sử dụng thêm nhiều công cụ khác để gây áp lực lên Nhật Bản, bao gồm hạn chế đầu tư, áp đặt các biện pháp chống bán phá giá hoặc tiến hành các cuộc điều tra phòng vệ thương mại.
Theo Asia Group, nếu Trung Quốc có những biện pháp quyết liệt hơn như bắt giữ công dân Nhật Bản hoặc hạn chế hoạt động của các công ty Nhật Bản tại nước này, Tokyo có thể buộc phải đáp trả, điều mà họ vẫn đang tránh.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Nhật Bản “không có con bài mặc cả” trước Trung Quốc. Trung Quốc vẫn là một thị trường khổng lồ đối với các công ty Nhật Bản và họ có nhiều đòn bẩy hơn.
Tokyo hiện chỉ phản đối thông qua các kênh ngoại giao và tìm cách giải quyết căng thẳng bằng các nỗ lực hậu trường.
Cuộc khủng hoảng này cũng có thể là cơ hội để Nhật Bản “âm thầm tăng tốc các nỗ lực đa dạng hóa nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc”, bằng cách tung ra các gói trợ cấp cho các công ty di chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc hoặc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn.
Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn chưa sử dụng vũ khí mạnh nhất của mình: nguồn cung đất hiếm cho Nhật Bản.
Việc kiểm soát đất hiếm vừa là công cụ kinh tế vừa là công cụ chính trị. Bất kỳ hành động nào làm gia tăng căng thẳng về vấn đề Đài Loan có thể kích hoạt các lệnh hạn chế có mục tiêu từ Trung Quốc, gây khó khăn cho nhiều ngành công nghiệp chủ chốt của Nhật Bản.
Các ngành công nghiệp công nghệ cao của Nhật Bản, bao gồm xe điện, điện tử và quốc phòng, phụ thuộc vào đất hiếm từ Trung Quốc.
Mặc dù Tokyo đã tìm cách giảm sự phụ thuộc vào đất hiếm từ Trung Quốc, nhưng theo chuyên gia Li từ Đại học Tokyo, ít có khả năng Bắc Kinh sẽ sử dụng con bài này vào lúc này, vì nó có liên hệ sâu sắc với quan hệ Trung – Mỹ và có thể làm suy yếu vị thế của Trung Quốc về lâu dài.
Về phần Thủ tướng Takaichi, quan điểm cứng rắn với Trung Quốc có thể giúp bà tăng uy tín trong nước. Các cuộc thăm dò cho thấy sự ủng hộ của công chúng đối với nội các của bà đã tăng lên kể từ khi bà nhậm chức.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng cái giá mà Nhật Bản phải trả trong ngắn hạn và trung hạn có thể lớn hơn lợi ích từ việc củng cố uy tín cá nhân của Thủ tướng Takaichi.
Đối với Trung Quốc, căng thẳng leo thang cũng gây ra những hậu quả tiêu cực, đặc biệt là vào thời điểm họ đang cố gắng khẳng định mình là một quốc gia dẫn đầu thúc đẩy chủ nghĩa đa phương.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể đang tính toán rằng các biện pháp gây áp lực của họ sẽ khiến Thủ tướng Takaichi và các nhà lãnh đạo Nhật Bản tương lai quay lại với các quy tắc ngoại giao đã được ngầm hiểu về vấn đề Đài Loan. Tuy nhiên, điều này có thể phản tác dụng và gây tổn hại cho chính Trung Quốc.
Mối quan hệ giữa hai nước đang dần chuyển từ “chính trị lạnh, kinh tế nóng” sang “chính trị lạnh, kinh tế lạnh”, điều này có thể đẩy Nhật Bản “vào sâu hơn quỹ đạo của các liên minh kinh tế – an ninh do Mỹ dẫn đầu”.
Mỹ đã tái khẳng định cam kết an ninh đối với Nhật Bản và sẵn sàng cung cấp hỗ trợ cho Tokyo trong cuộc đối đầu với Trung Quốc.
Admin
Nguồn: VnExpress
